Stucwerk als Decoratie
! Bij deze aanvullende informatie ook veel afbeeldingen toevoegen !
Naast de Nederlandse vaklieden spelen met name de Noord-Italianen een belangrijke rol. Van over de Alpen zwermden zij meestal als seizoensarbeiders uit over heel Europa tot in Ierland toe. Met hun vakmanschap geven zij invulling aan de enorme vraag naar geornamenteerd stucwerk. De barokke uitstraling van de Hollandse Lodewijk XIV-stijl en de veel meer verfijnde rococo geven in het stucwerk de interieurs een extra dimensie. Naast de puur ornamentale verfraaiingen zijn het ook de figuratieve thema’s die soms dramatisch worden uitgewerkt: bijvoorbeeld het trappenhuis van Herengracht 475 te Amsterdam van de hand van de beeldhouwer-stukadoor Jan van Logteren in Lodewijk XIV-stijl met een aantal in stuc vervaardigde musici. Of het trappenhuis in het Huis van Dedel Prinsegracht 15 in Den Haag van de Italiaanse stukadoor David Buoni dat rond 1750 geheel in rococostijl is gedecoreerd met het stucbeeld van Minerva (symbool voor de Vrede) en landelijke taferelen ter herinnering aan de Vrede van Munster van 1640.
Vaker komen we gesymboliseerd de vier jaargetijden tegen in de hoeken van plafonds, of de elementen, de werelddelen, de kunsten en ga zo maar door. Geïnspireerd op de ornamentprenten en de verzoeken van de opdrachtgevers die zich graag vereeuwigd zagen worden met hun doen en laten in het figuratieve stucwerk.
De vele duizenden plafonds en trappenhuizen die nog bewaard zijn gebleven in dit materiaal van kalk en gips zijn de stille getuigen van de duurzaamheid van dit materiaal en de toepassingen.
Veel van het stucwerk werd ter plaatse getrokken en geboetseerd. Voor de repeterende elementen kreeg de schrijnwerker/timmerman opdracht om mallen te maken. De stukadoor kon op die manier sneller en makkelijker werken. Vooraf vervaardigde elementen hoefden dan alleen nog maar op het plafond of de wand te worden aangebracht en afgewerkt.
In de tweede helft van de 19e eeuw komt hierin een doorbraak. Steeds meer elementen worden vooraf vervaardigd op de werkbank. Enkele producenten zijn in staat om op grote schaal de behoefte in de snel groeiende woningmarkt in serieproductie op te vullen. De stukadoor kan nu met zijn opdrachtgever uit catalogi van deze producenten het plafond samenstellen, bestellen en daarna aanbrengen. Uiteraard blijft er ook een markt voor het ambachtelijke werk van de stukadoor. In de 20ste eeuw zet deze ontwikkeling verder door.
In oude Nederlandse panden is veel rijk gedecoreerd stucwerk te vinden dat gemaakt is in de periode van het begin van de 18e tot ver in de 20ste eeuw. Architectuurstijlen lopen in elkaar over en volgen elkaar ook in hoog tempo op. Het herkennen van de stijlen waarin het stucwerk is vervaardigd is meestal niet eenvoudig. Onder het kopje ‘oud stucwerk in Nederland’ is een overzicht te vinden van de stijlperiodes met de voor het stucwerk kenmerkende elementen. Let wel: de stijlkenmerken zijn slechts summier aangegeven. Voor een goede typering kunt u uiteraard terecht bij een van de specialisten van het Neerlandsch Stucgilde.
